Bàn nâng thủy lực chữ X gồm sáu nhóm bộ phận chính: khung đáy, khung cắt kéo hình chữ X, xi lanh thủy lực, bơm và dầu, hệ van an toàn và mặt bàn. Khi dầu được bơm vào xi lanh, xi lanh đẩy làm hai đầu của các thanh chéo tiến lại gần nhau, khung chữ X duỗi thẳng ra và mặt bàn đi lên. Muốn ước tính tải sơ bộ cần hiểu tải phụ thuộc vào áp suất dầu, tiết diện xi lanh, góc của khung và độ cứng các thanh. Bài này giải thích từng bộ phận bằng ngôn ngữ dễ hiểu, dựa trên các mẫu bàn nâng chữ X như WP350, WP500, WP800, WP1000 trên web, không đưa công thức tự tính để anh chị thiết kế, vì phần thiết kế là việc của nhà sản xuất.
- Bàn nâng chữ X nâng nhờ xi lanh đẩy hai đầu thanh chéo lại gần nhau.
- Bộ phận chính: khung đáy, cắt kéo, xi lanh, bơm, van, mặt bàn.
- Tải phụ thuộc áp suất dầu, tiết diện xi lanh, góc khung và độ cứng thanh.
- Khoá an toàn và van chống quá tải là hai chi tiết cần kiểm tra khi mua.
- Anh chị không tự thiết kế; hãy gửi yêu cầu để nhà sản xuất tính.
Bàn nâng thủy lực chữ X là gì
Bàn nâng thủy lực chữ X là loại bàn nâng dùng khung cắt kéo để nâng mặt bàn thẳng đứng. Khi nhìn ngang, các thanh chéo cắt nhau tại một chốt giữa tạo hình chữ X; nâng lên thì chữ X duỗi cao và hẹp lại, hạ xuống thì chữ X bẹt ra và thấp. Sức đẩy đến từ xi lanh thủy lực nằm bên trong khung.
Đây là kiểu cấu tạo rất phổ biến vì khi hạ hết cỡ, khung xếp lại thành khối thấp, mặt bàn gần nền, dễ đưa hàng lên. Nhiều mẫu bàn nâng thủy lực bơm chân trên web Việt Nhật đều là cắt kéo chữ X, ví dụ WP800 và WP1000 đều ghi kiểu nâng là thủy lực, bơm bằng chân, khung cắt kéo chữ X, không cần điện.
Điểm đặc trưng của cấu tạo này là hành trình nâng lớn hơn chiều cao khi hạ rất nhiều, tuỳ số tầng chữ X. Một tầng đã nâng được một đoạn nhất định, nhiều tầng chồng nhau thì nâng cao hơn, nhưng khung cũng cao và nặng hơn. Phần nhiều tầng có bài riêng, bài này tập trung vào cấu tạo cơ bản.
Để dễ hình dung, anh chị thử tưởng tượng chiếc kéo cắt giấy: hai lưỡi bắt chéo nhau ở một chốt. Khép tay lại thì hai đầu tay cầm xích lại gần nhau và đầu lưỡi kéo mở ra. Khung chữ X của bàn nâng làm ngược lại và theo phương đứng: hai chân của chữ X được kéo lại gần nhau thì đỉnh chữ X vút lên cao. Xi lanh thủy lực chính là bàn tay làm việc kéo hai chân đó lại gần nhau.
Khung đáy và bánh xe: nền tảng của bàn nâng
Khung đáy là phần chịu tải xuống nền. Đây là khung thép hàn, có các thanh ngang dọc để phân bố lực, thường gắn bánh xe ở loại di động hoặc chân đế bắt vít ở loại cố định. Trên khung đáy có hai điểm đặc biệt: một đầu bắt chốt cố định cho thanh chéo, đầu kia là rãnh hoặc con lăn để thanh chéo trượt.
Bánh xe ở bàn di động thường gồm bánh cố định và bánh xoay, một số mẫu có phanh bánh. Khi nâng hàng, hãy khoá phanh để bàn không trôi. Phanh bánh xe được nhắc tới trong thông số một số mẫu trên web như WP800, vì đây là chi tiết tác động trực tiếp đến an toàn.
Chất lượng khung đáy quyết định độ ổn định. Khung vênh, mối hàn nứt, hoặc bu lông lỏng đều khiến bàn rung hoặc nghiêng khi nâng. Khi mua, anh chị nên nhìn kỹ mối hàn, độ dày thép và sơn, đồng thời hỏi về bảo hành khung. Bảo hành 12 tháng là mức Việt Nhật áp dụng cho thiết bị; gioăng phớt và bánh xe thường có thời hạn bảo hành riêng nên cần hỏi rõ.
Một chi tiết nhỏ nhưng hay bị bỏ qua là rãnh trượt của con lăn. Rãnh này phải sạch và nhẵn; bụi, mảnh sắt hay dầu mỡ đóng cặn làm con lăn chạy không đều, bàn nâng giật cục. Khi vệ sinh bàn, anh chị nên thổi hoặc lau sạch rãnh trượt và bôi mỡ nhẹ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Khung cắt kéo hình chữ X: các thanh chéo, chốt và con lăn
Khung cắt kéo gồm nhiều cặp thanh chéo nối với nhau bằng chốt xoay ở giữa. Mỗi cặp thanh tạo thành một chữ X. Hai đầu dưới của cặp thanh thấp nhất nối với khung đáy: một đầu bắt chốt cố định, một đầu đặt con lăn trượt trong rãnh. Hai đầu trên của cặp thanh cao nhất nối với mặt bàn theo cách tương tự, một đầu cố định, một đầu trượt.
Khi xi lanh đẩy, đầu trượt di chuyển lại gần đầu cố định, góc giữa hai thanh thay đổi, chữ X duỗi cao lên. Các chốt xoay và con lăn chính là nơi hao mòn nhiều nhất, nên được bôi trơn và có bạc lót. Nếu chốt mòn, khung sẽ rơ lỏng, bàn rung lắc khi nâng và tải không còn đều.
Độ cứng của thanh chéo rất quan trọng. Thanh làm từ thép hộp hoặc thép tấm gấp có độ dày phù hợp tải. Thanh quá mỏng sẽ bị uốn khi nâng hàng nặng, đặc biệt khi hàng lệch tâm. Cả cặp thanh ở một tầng thường nối với nhau bằng thanh ngang để chống vặn, giúp khung giữ phẳng.
Cũng đáng nói đến các tầng khung. Bàn một tầng chỉ có một chữ X, chiều cao khi hạ thấp, hành trình nâng vừa phải. Muốn nâng cao hơn, nhà sản xuất chồng thêm tầng nữa, nhưng mỗi tầng thêm vào là thêm chốt, thêm khe hở tích luỹ, nên khung càng cao càng cần gia công chính xác. Đây là lý do bàn cao nhiều tầng thường yêu cầu bảo dưỡng kỹ hơn.
- Thanh chéo: tạo hình chữ X, chịu lực uốn và nén.
- Chốt xoay giữa: cho phép hai thanh quay quanh nhau.
- Con lăn hoặc đầu trượt: cho một đầu thanh dịch chuyển trong rãnh.
- Thanh ngang nối: giữ khung phẳng, chống vặn.
Xi lanh thủy lực, bơm và dầu: phần tạo sức nâng
Xi lanh thủy lực gồm thân xi lanh, ty (cần) và piston. Dầu thủy lực được bơm vào một phía của piston, đẩy ty đi ra. Trong bàn nâng chữ X, xi lanh thường đặt nghiêng, một đầu gắn vào khung đáy, đầu kia gắn vào thanh chéo hoặc thanh ngang, nên khi ty đi ra, nó đẩy thanh chéo làm khung duỗi cao. Một số mẫu dùng hai xi lanh, như PTS1000 có hai xi lanh trên trang Waylift, để phân bố lực.
Bơm tạo áp lực dầu. Với bàn nâng bơm chân, đạp chân là đẩy dầu vào xi lanh qua van một chiều. Với bàn nâng điện, motor kéo bơm, dầu được cấp tự động; nguồn có thể từ ắc quy 12V hoặc điện lưới tuỳ mẫu. Dầu thủy lực chứa trong bình dầu, cần đúng loại và đủ mức, nếu thiếu hoặc lẫn không khí bàn sẽ nâng yếu hoặc giật.
Tính chất quan trọng nhất của dầu là gần như không nén được, nên khi bơm vào, ty xi lanh được đẩy chắc và khi đóng van, ty được giữ tại chỗ. Đây là lý do bàn nâng thủy lực giữ được độ cao khi không có người đạp. Phớt (gioăng) làm kín xi lanh; nếu phớt hỏng, dầu rò từ từ và bàn có thể tụt nhẹ, một lỗi thường gặp mà bài về lỗi bàn nâng sẽ nói tiếp.
Về loại dầu, bàn nâng thủy lực dùng dầu thủy lực chuyên dụng chứ không phải mọi loại dầu nhớt. Dầu sai độ nhớt làm bàn nâng chậm khi trời lạnh, hoặc quá loãng khi nóng, gây rò rỉ và mòn phớt. Khi cần thay dầu, anh chị nên hỏi đúng chủng loại mà nhà sản xuất khuyến nghị, đồng thời xả khí trong hệ thống nếu có hướng dẫn.
Hệ van: xả, chống quá tải và chống tụt
Hệ van điều khiển dòng dầu và bảo vệ thiết bị. Van một chiều cho dầu đi vào xi lanh mà không chảy ngược, giữ bàn ở độ cao. Van xả khi mở sẽ cho dầu hồi về bình, bàn hạ xuống; mở từ từ thì bàn hạ chậm, mở nhanh thì hạ nhanh. Nhiều mẫu có van tiết lưu để kiểm soát tốc độ hạ.
Van chống quá tải (van an toàn) là một van cài sẵn áp suất tối đa. Khi áp suất vượt mức, van mở xả bớt dầu để bảo vệ xi lanh, ống dầu và khung. Trên web, trang bàn nâng thủy lực WP350 chính hãng Maihui nhắc tới khoá an toàn chống tụt và van chống quá tải. Anh chị khi mua nên hỏi rõ bàn có hai chi tiết này không, vì chúng là lớp bảo vệ khi gặp sự cố hoặc người vận hành vô ý.
Một số mẫu còn có van chống đứt ống: nếu ống dầu bị vỡ, van khoá lại để bàn không rơi tự do. Anh chị không tự điều chỉnh van an toàn vì làm sai có thể gây nguy hiểm. Việc hiệu chỉnh nên do kỹ thuật viên đảm nhận.
Có một mẹo nhỏ để kiểm tra van trong thực tế: nâng bàn không tải lên một nửa hành trình, dừng bơm và quan sát vài phút. Nếu mặt bàn tụt rõ rệt, nghi ngờ phớt xi lanh hoặc van một chiều. Nếu bàn giữ nguyên, hệ thống kín tốt. Phép thử này không thay cho kiểm tra kỹ thuật, nhưng giúp anh chị nhận ra bất thường sớm.
| Van | Vai trò | Điều anh chị cần biết |
|---|---|---|
| Van một chiều | Giữ dầu không chảy ngược | Hỏng thì bàn tụt từ từ |
| Van xả, tiết lưu | Điều khiển tốc độ hạ | Mở từ từ để hạ êm |
| Van chống quá tải | Giới hạn áp suất tối đa | Không tự chỉnh |
| Van chống đứt ống | Khoá dầu khi ống vỡ | Có ở một số mẫu, hỏi khi mua |
Mặt bàn, thanh chắn và thanh chống an toàn
Mặt bàn là tấm thép phẳng, có thể phủ sơn hoặc nhám chống trượt, kích thước tuỳ mẫu. WP800 và WP1000 trên web có mặt bàn 1000 × 510 mm; WP350 có mặt bàn 910 × 500 mm; các bàn nâng điện loại lớn có mặt bàn rộng hơn như 1800 × 1000 mm cho mẫu SJY0.5-2.35. Mặt bàn gắn vào cặp thanh chéo trên cùng, nên cạnh bàn là nơi chịu lực uốn.
Nhiều bàn có tay đẩy để kéo di chuyển, hoặc thành chắn hai cạnh để hàng không trượt. Khi hàng dài hoặc dễ đổ, thành chắn giúp an toàn. Mặt bàn phải đủ rộng để hàng đặt trọn, vì hàng thò ra ngoài sẽ làm trọng tâm lệch.
Thanh chống an toàn (chốt khoá cơ khí) dùng khi bảo trì: sau khi nâng bàn lên, đặt thanh chống vào giữa khung để bàn không hạ xuống kể cả khi dầu rò hoặc van hỏng. Đây là chi tiết có ở nhiều bàn nâng cắt kéo công nghiệp, và nên được dùng bất cứ khi nào cần đưa tay vào bên dưới bàn. Anh chị không bao giờ chui vào dưới bàn đang nâng mà không có thanh chống.
Với bàn dùng trong xưởng có nhiều bụi sắt, bụi gỗ, nên chọn bàn có tấm che hoặc thường xuyên thổi bụi vì các hạt bụi len vào chốt và con lăn gây mòn nhanh. Trong môi trường ẩm, chú ý chống gỉ cho thanh chéo và mối hàn; lớp sơn bong sớm là lý do chính khiến khung xuống cấp.
- Mặt bàn phẳng, kích thước tuỳ mẫu, có thể nhám chống trượt.
- Thanh chắn hoặc tay đẩy ở một số mẫu.
- Thanh chống an toàn dùng khi bảo trì, kiểm tra dưới bàn.
- Bánh xe và phanh bánh ở mẫu di động.
Nguyên lý cắt kéo: vì sao nâng được và tải thay đổi theo độ cao
Có hai nguyên lý chồng lên nhau. Thứ nhất là nguyên lý thủy lực: áp suất trong dầu truyền đều theo mọi hướng, nên lực đẩy của xi lanh bằng áp suất nhân với tiết diện piston. Tiết diện lớn thì cùng một áp suất cho lực đẩy lớn. Thứ hai là nguyên lý đòn bẩy của khung cắt kéo: khung biến lực đẩy ngang hoặc nghiêng của xi lanh thành chuyển động nâng thẳng đứng của mặt bàn.
Điểm thú vị là khi bàn còn thấp, góc giữa các thanh chéo rất nhỏ, khung bẹt, nên xi lanh phải đẩy với lực lớn hơn nhiều lần tải mới nâng nổi. Khi bàn lên cao, góc lớn dần và lực cần giảm. Vì vậy bàn nâng cắt kéo chịu áp lực lớn nhất ở giai đoạn đầu của hành trình, và các nhà sản xuất thiết kế xi lanh, vị trí gắn và thép khung theo đúng điểm bất lợi này.
Đây cũng là lý do thông số tải thường ghi cho toàn bộ hành trình với điều kiện hàng đặt đều và giữa mặt bàn. Anh chị không nên coi tải ghi như một con số chung để tự suy luận cho mọi tình huống, nhất là khi hàng lệch tâm hoặc đặt ở mép bàn.
Cần nhấn mạnh thêm rằng khi hàng đặt lệch về một mép, một bên khung chịu lực lớn hơn bên kia và mô men xoắn xuất hiện, làm các chốt chịu lực không đều. Đây là nguyên nhân thường gặp khiến bàn nhanh mòn hoặc rung, dù tải chưa vượt mức ghi trên máy. Thói quen đặt hàng giữa mặt bàn vì thế là một phần của thiết kế an toàn.
Hiểu tải trọng sơ bộ của bàn nâng chữ X
Hãy hiểu tải trọng bàn nâng chữ X như kết quả của năm yếu tố cùng lúc. Một là áp suất dầu tối đa mà hệ thống được phép làm việc. Hai là tiết diện piston của xi lanh (và số xi lanh). Ba là hình học của khung: chiều dài thanh, vị trí gắn xi lanh, góc làm việc. Bốn là độ bền các thanh, chốt và mối hàn. Năm là độ ổn định của khung đáy và bánh xe.
Mô tả như vậy đủ để anh chị hiểu vì sao hai bàn có cùng chiều cao nhưng tải khác nhau: một chiếc dùng xi lanh lớn hơn, thép dày hơn, chốt lớn hơn. Cũng giải thích vì sao bàn nâng cao nhiều tầng thường tải thấp hơn bàn thấp một tầng cùng cỡ: khung cao hơn chịu mô men lớn hơn, cần nhiều vật liệu hơn để giữ cùng tải.
Bài này cố ý không đưa công thức tính tải để anh chị thiết kế hay chế bàn nâng. Tính toán bàn nâng là việc của nhà sản xuất có kỹ sư, có thử tải và kiểm tra. Tự chế bàn nâng bằng vật liệu gia công không kiểm định có thể làm bàn gãy, sập khi nâng hàng nặng, rất nguy hiểm cho người xung quanh. Nếu cần cấu hình đặc biệt, hãy gửi yêu cầu để đặt theo kích thước, không tự tính.
Nếu nhà sản xuất đưa ra tải 1000 kg cho một mẫu bàn, điều này có nghĩa là thiết kế đã tính cho khối lượng đó với hàng phân bố hợp lý, có hệ số dự phòng nhất định. Nhưng anh chị không nên coi hệ số dự phòng như phần tải được dùng thêm. Chạy sát hoặc vượt tải ghi trên máy làm giảm tuổi thọ phớt, chốt và khung, và là hành vi bị cấm trong hướng dẫn sử dụng của hầu hết thiết bị nâng.
| Yếu tố | Ảnh hưởng đến tải |
|---|---|
| Áp suất dầu làm việc | Áp suất lớn hơn cho lực đẩy lớn hơn, nhưng bị giới hạn bởi độ bền hệ thống |
| Tiết diện xi lanh | Lớn hơn cho lực đẩy lớn hơn ở cùng áp suất |
| Số tầng và chiều dài thanh | Nhiều tầng nâng cao hơn nhưng khung chịu mô men lớn hơn |
| Độ dày thép, chốt, mối hàn | Quyết định bền, không võng, không rơ |
| Khung đáy và chân đế | Quyết định ổn định khi hàng lệch tâm |
Mua bàn nâng chữ X: kiểm tra gì dựa trên cấu tạo
Biết cấu tạo, anh chị có thể kiểm tra khi nhận hàng. Nhìn khung: mối hàn đều, không nứt, sơn không bong. Kéo thử bàn: bánh xe chạy trơn, phanh giữ được. Bơm thử khi chưa có hàng: bàn lên êm, không giật, dừng thì giữ nguyên độ cao, xả van thì hạ từ từ. Quan sát chốt và con lăn: không rơ, có chỗ bôi trơn.
Với hàng nặng, hỏi về khoá an toàn chống tụt, van chống quá tải, và có thanh chống an toàn không. Hỏi thêm xuất xứ, thời hạn bảo hành khung và phớt. Các trang bàn nâng thủy lực trên web ghi rõ xuất xứ và bảo hành, ví dụ WP800 và WP1000 ghi công nghệ Niuli Đài Loan, lắp ráp tại Trung Quốc, bảo hành 12 tháng, gioăng phớt và bánh xe 6 tháng.
Thiết bị có CO, CQ và hóa đơn VAT; lắp đặt toàn quốc; khảo sát qua ảnh miễn phí. Anh chị gọi hoặc nhắn Zalo 0967 967 928 từ 08:00 đến 21:00 cả Chủ nhật để hỏi mẫu hợp. Văn phòng TP.HCM: Số 134 Bờ Tuyến, P. Tân Tạo.
Câu hỏi thường gặp
Cấu tạo bàn nâng thủy lực chữ X gồm những gì?
Gồm khung đáy có bánh xe, khung cắt kéo hình chữ X, xi lanh thủy lực, bơm và bình dầu, hệ van an toàn và mặt bàn. Mẫu di động có thêm tay đẩy và phanh bánh.
Nguyên lý hoạt động của bàn nâng thủy lực là gì?
Bơm đẩy dầu vào xi lanh, ty xi lanh đẩy khung cắt kéo duỗi cao, mặt bàn đi lên. Đóng van thì dầu giữ ty tại chỗ, mở van xả thì dầu hồi về bình và bàn hạ xuống.
Bàn nâng chữ X nâng được cao bao nhiêu?
Tuỳ số tầng và mẫu. Ví dụ WP1000 và WP800 nâng tới 1000 mm, WP350 tới khoảng 1,5 m, mẫu bàn điện SJY nâng từ 650 mm đến 3.000 mm.
Tính toán bàn nâng thủy lực kiểu chữ X có tự làm được không?
Không nên. Tải phụ thuộc xi lanh, áp suất, hình học và độ bền khung. Nên để nhà sản xuất tính và thử tải, tự chế dễ gây nguy hiểm.
Bàn nâng chữ X có chở người được không?
Bàn nâng hàng không chở người. Không đứng hoặc ngồi lên khi nâng. Nâng người phải dùng thiết bị thiết kế riêng, có kiểm định.
Bản vẽ bàn nâng thủy lực lấy ở đâu?
Bản vẽ kích thước và thông số có ở trang sản phẩm hoặc do Việt Nhật cung cấp khi tư vấn. Anh chị liên hệ qua Zalo để nhận thông số mẫu cần xem.
Vì sao bàn nâng chữ X chịu lực lớn nhất khi còn thấp?
Vì góc giữa các thanh chéo nhỏ nên xi lanh phải đẩy mạnh hơn nhiều so với tải. Khi bàn lên cao, góc lớn dần và lực cần thiết giảm.
Xem thêm
- Bàn nâng thủy lực wp1000 chính hãng Maihui giá tốt tại Việt nhật
- Bàn nâng thủy lực wp800 maihui cao 1000mm giá rẻ
- Bàn nâng thủy lực WP350 chính hãng Maihui
- Bàn nâng thủy lực Maihui wp500 nâng cao 900mm tiện lợi và giá rẻ
- Top 3 Bàn nâng thủy lực Waylift có chiều cao nâng tốt nhất
- Bàn nâng thủy lực cắt kéo 1 tầng và 2 tầng (nhiều tầng): khác nhau thế nào và chọn theo chiều cao ra sao
- Bàn nâng thủy lực bị tụt, rung, nâng yếu: nguyên nhân thường gặp, cách tự kiểm tra và khi nào nên gọi thợ
